ΙΣΤΟΡΙΑ: ΕΝΟΤΗΤΑ 1, Η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟΥ

Βασικές γνώσεις

Sapere aude: τόλμα να γνωρίζεις

Η νεότερη ιστορία αρχίζει κατά το 17ο αιώνα με μια μεγάλη αλλαγή στον τρόπο σκέψης των ανθρώπων. Την αλλαγή αυτή προωθεί ένα πνευματικό κίνημα που ονομάστηκε Διαφωτισμός το οποίο, ξεκινώντας από την Αγγλία και τη Γαλλία, εξαπλώθηκε σταδιακά στις περισσότερες χώρες του δυτικού κόσμου. Το κίνημα αυτό αποτελούνταν από στοχαστές, επιστήμονες, φιλοσόφους και συγγραφείς (γι’ αυτό το ορίζουμε ως πνευματικό) οι οποίοι, παρά την απόσταση που τους χώριζε, σκέφτονταν με παρόμοιο τρόπο και συμμερίζονταν ορισμένες κοινές αρχές. Κυριότερη από αυτές ήταν η αρχή ότι οι άνθρωποι θα πρέπει να χρησιμοποιούμε τη ΛΟΓΙΚΗ και την ΕΠΙΣΤΗΜΗ προκειμένου να εξηγήσουμε το φυσικό κόσμο και να οικοδομήσουμε μια πιο δίκαιη κοινωνία. Οι διαφωτιστές, παρά τις επί μέρους τους διαφορές, πίστευαν ότι χρησιμοποιώντας τη λογική και την επιστήμη η ανθρωπότητα μπορεί να προοδεύσει γνωστικά, τεχνολογικά και κοινωνικά. Οι ιδέες των διαφωτιστών είχαν επαναστατικό χαρακτήρα σε μια εποχή κατά την οποία στις ευρωπαϊκές κοινωνίες δέσποζαν δύο βασικές δυνάμεις: από τη μια η εκκλησία, η οποία κατείχε το μονοπώλιο στην ερμηνεία του κόσμου με βάση τα διδάγματα της Βίβλου. Από την άλλη, στο πεδίο της διακυβέρνησης, κυριαρχούσε η απολυταρχία, εκείνη δηλαδή η μορφή διακυβέρνησης στην οποία ο απόλυτος μονάρχης (ο βασιλιάς) ασκεί αυθαίρετα (όπως ο ίδιος επιθυμεί) την εξουσία του στην κοινωνία. Ο διαφωτισμός θα αμφισβητήσει τόσο κάθε ερμηνεία του κόσμου που δε βασίζεται στην επιστημονική γνώση, όσο και κάθε μορφή εξουσίας που δε σέβεται τα δικαιώματα των ανθρώπων -και πάνω απ’ όλα το δικαίωμά τους να ελέγχουν την εξουσία με σκοπό την εξασφάλιση του κοινού συμφέροντος. Οι ιδέες του διαφωτισμού είχαν μεγάλη επίδραση στις ευρωπαϊκές κοινωνίες καθώς έδωσαν μεγάλη ώθηση στις επιστημονικές και τεχνολογικές ανακαλύψεις όσο και στις μεγάλες κοινωνικές επαναστάσεις που έγιναν στο δυτικό κόσμο, με αποκορύφωμα τις επαναστάσεις στην Αμερική (1775) και στη Γαλλία (1789), όσο και, μετέπειτα, στην Ελλάδα (1821).

Σχεδιαγραμματική παρουσίαση των βασικών θεμάτων της ενότητας (με ορολογικές διευκρινίσεις για την καλύτερη κατανόηση του βιβλίου)

1 Ο Διαφωτισμός: βασικές θέσεις, τόπος εμφάνισης, κύριοι εκπρόσωποι.

Ο Διαφωτισμός:

  1. Είναι ένα πνευματικό κίνημα (αποτελείται από φιλοσόφους, διανοούμενους, επιστήμονες)
  2. Εμφανίζεται στην Αγγλία (17ος αι) και κορυφώνεται στη Γαλλία (18ος αι)
  3. Υποστηρίζει την απόρριψη της αυθεντίας, την κριτική της υφιστάμενης γνώσης, τη χρήση της επιστήμης και της λογικής με στόχο την ερμηνεία της φύσης και τη βελτίωση της κοινωνίας, τη δυνατότητα του ανθρώπου να προοδεύσει με βάση την επιστήμη και τη λογική του
  4. Εκπροσωπείται κυρίως από τους: Λοκ, Βολτέρο, Μοντεσκιέ, Ρουσώ, Ντιντερό, Ντ’ Αλαμπέρ

Αυθεντία: κάθε πρόσωπο η γνώμη του οποίου επί επιστημονικών, κοινωνικών, θρησκευτικών κτλ θεμάτων θεωρείται αλάνθαστη. Κύρια επιστημονική αυθεντία της εποχής πριν το διαφωτισμό θεωρούνταν ο Αριστοτέλης.

Υφιστάμενη: υπάρχουσα. Οι διαφωτιστές πίστευαν ότι η επιστήμη προοδεύει μέσω του ελέγχου και τη διόρθωσης κάθε υπάρχουσας γνώσης.

Κίνημα: με τον όρο -πολιτικό, πνευματικό, θρησκευτικό, οικολογικό κτλ- κίνημα εννοούμε ένα σύνολο ανθρώπων που με το έργο και τη δράση τους προσπαθούν να προβάλλουν ορισμένες ιδέες και να πετύχουν κάποια κοινωνική αλλαγή.

Διαφωτισμός: ο όρος προέρχεται από το ρήμα «διαφωτίζω», δηλαδή, ρίχνω φως στις αιτίες των πραγμάτων, εξηγώ τη λειτουργία του φυσικού και του κοινωνικού κόσμου, προάγω την ανθρώπινη σκέψη.

2 Τι είναι τα φυσικά δικαιώματα και ποια κοινωνική τάξη τα προωθούσε κυρίως;

Τα φυσικά δικαιώματα:

  1. Τα έχουν όλοι οι άνθρωποι μόνο και μόνο επειδή είναι άνθρωποι
  2. Περιλαμβάνουν τα δικαιώματα της ζωής, της ιδιοκτησίας, της ελευθερίας σκέψης και έκφρασης, της ισονομίας (οι νόμοι ισχύουν εξίσου για όλους)
  3. Προβάλλονται κυρίως από την αστική τάξη η οποία διεκδικεί πρωτίστως το δικαίωμα συμμετοχής στην εξουσία

Φυσικά δικαιώματα: Η ιδέα αυτή ήταν επαναστατική σε μια εποχή που οι άνθρωποι είχαν διαφορετικά έως και καθόλου δικαιώματα ανάλογα με τη φυλή, το φύλο, την εθνότητα, τη θρησκεία ή την κοινωνική τους τάξη. Μιλάμε για την εποχή της δουλοκτησίας κατά την οποία υπήρχαν ανθρώπινες ομάδες χωρίς κανένα απολύτως δικαίωμα, π.χ. λόγω της φυλής τους (όπως οι Αφρικανοί που μεταφέρονταν μαζικά ως δούλοι στα αγροκτήματα και τα σπίτια του δυτικού κόσμου). Επίσης, οι διάφορες κοινωνικές τάξεις είχαν διαφορετικά δικαιώματα αφού π.χ. οι μεγάλες λαϊκές μάζες δεν είχαν δικαίωμα στη μόρφωση, στην ελευθερία του λόγου και της ψήφου (δεδομένου ότι δεν υπήρχε ακόμα δημοκρατία στις κοινωνίες).

Αστική τάξη: εκείνη η κοινωνική τάξη (ομάδα) της κοινωνίας που αποτελούνταν από τους εμπόρους, τους βιομήχανους και τους λογής λογής επιχειρηματίες. Η αστική τάξη, λόγω της επαγγελματικής της ενασχόλησης είχε αποκτήσει μεγάλο πλούτο, άρα μεγάλη οικονομική δύναμη, ωστόσο δεν είχε κανένα πολιτικό δικαίωμα, δε μπορούσε δηλαδή να επηρεάσει τις αποφάσεις της εξουσίας που ασκούνταν από το βασιλιά, τους ευγενείς και, σε μεγάλο βαθμό και από τον ανώτερο κλήρο (ιερείς). Η αστική τάξη ήταν αυτή που προωθούσε κυρίως τα φυσικά (ή ανθρώπινα) δικαιώματα καταρχάς διότι ήταν το πιο μορφωμένο στρώμα του λαϊκού κόσμου -άρα είχε τη δυνατότητα να διατυπώνει τις ιδέες της. Επίσης, διότι ήθελε να προστατεύσει τα κέρδη της από τη φορολογία που της επέβαλε ο βασιλιάς -άρα, ήθελε να έχει δικαίωμα συμμετοχής στην εξουσία για να ελέγχει τους φόρους και την κατανομή τους στον πληθυσμό. Γι’ αυτό έδινε ιδιαίτερη έμφαση στο δικαίωμα της ιδιοκτησίας: δηλαδή στο δικαίωμα του καθενός να προστατεύει την περιουσία του από τους υψηλούς φόρους που του επέβαλε το κράτος.

3 Τι προβλέπει η θεωρία του κοινωνικού συμβολαίου για τις σχέσεις μεταξύ κράτους και πολιτών;

Σύμφωνα με τη θεωρία του κοινωνικού συμβολαίου (Τ.Λοκ & Ζ.Ζ.Ρουσώ):

  1. Υπάρχει ένα συμβόλαιο (μια συμφωνία) μεταξύ κυβέρνησης και πολιτών
  2. Η συμφωνία υπαγορεύει ότι οι πολίτες θα υπακούν στην κυβέρνηση υπό τον όρο ότι αυτή θα σέβεται τα δικαιώματα των πολιτών
  3. Αν η κυβέρνηση παραβιάσει τα δικαιώματα των πολιτών και γίνει τυραννική, οι πολίτες έχουν το δικαίωμα της εξέγερσης εναντίον της

4 Γιατί σύμφωνα με το Μοντεσκιέ η εξουσία πρέπει να μοιράζεται μεταξύ διαφορετικών φορέων, ποιοι είναι αυτοί οι φορείς και ποια η εξουσία που ασκεί ο καθένας;

Σύμφωνα με τη θεωρία της διάκρισης των εξουσιών (Αριστοτέλης, Μοντεσκιέ):

  1. Η ανάθεση όλης της εξουσίας σε ένα πρόσωπο (βασιλιάς) ή θεσμό (κυβέρνηση) οδηγεί στην κατάχρησή της (στην αυθαιρεσία)
  2. Η εξουσία πρέπει να χωρίζεται σε τρία μέρη (εξουσίες): στην Εκτελεστική, τη Νομοθετική και τη Δικαστική εξουσία
  3. Η κυβέρνηση ασκεί μόνο την εκτελεστική εξουσία (επιβλέπει την εφαρμογή των νόμων)
  4. Η εκλεγμένη Βουλή ασκεί τη νομοθετική εξουσία (θεσπίζει, φτιάχνει τους νόμους με βάση τους οποίους λειτουργεί το κράτος)
  5. Οι ανεξάρτητοι δικαστές ασκούν τη δικαστική εξουσία (δικάζουν και καταδικάζουν τους παραβάτες των νόμων)

Φορέας εξουσίας: κάθε πρόσωπο (όπως ο Πρόεδρος) ή θεσμός (όπως η Βουλή) που έχει εξουσία σε μια κοινωνία [δηλαδή έχει τη δυνατότητα να λαμβάνει αποφάσεις για το σύνολο της κοινωνίας). Σύμφωνα με το Μοντεσκιέ τρεις είναι οι φορείς της εξουσίας σε ένα κράτος: η Κυβέρνηση, η Βουλή και τα Δικαστήρια.

Γιατί οι εξουσίες πρέπει να διακρίνονται (χωρίζονται): στην εποχή της απολυταρχίας, ο απόλυτος μονάρχης (βασιλιάς) είχε μόνος του την απόλυτη εξουσία να θεσπίζει και να επιβάλλει τους νόμους που επιθυμούσε, όσο και να δικάζει ο ίδιος εκείνους που έκρινε ότι τους παραβίαζαν. Αυτό σημαίνει ότι η εξουσία του ήταν εντελώς ανεξέλεγκτη. Ο Μοντεσκιέ πρότεινε ότι ο βασιλιάς θα έπρεπε να έχει μόνο την εκτελεστική εξουσία, την ευθύνη δηλαδή να κινητοποιεί τον κρατικό μηχανισμό ώστε να εφαρμόζονται οι νόμοι. Τους νόμους όμως θα έπρεπε να τους θεσπίζει ένα σώμα εκλεγμένων αντιπροσώπων της κοινωνίας, δηλαδή η Βουλή -ώστε οι νόμοι να εκφράζουν το συμφέρον της κοινωνίας κι όχι τις επιθυμίες του βασιλιά. Αντίστοιχα, η δικαιοσύνη πρέπει να ασκείται από ένα τρίτο, ανεξάρτητο, σώμα, τους δικαστές. Αυτό σημαίνει ότι οι δικαστές θεωρητικά μπορούν, σύμφωνα με την αρχή της διάκρισης (του χωρισμού) των εξουσιών, να δικάσουν και να καταδικάσουν και τον ίδιο το βασιλιά στην περίπτωση που αυτός παραβιάζει τους νόμους που θεσπίζει η Βουλή. Έτσι, με βάση τη διάκριση των εξουσιών, η εξουσία του βασιλιά περιορίζεται και ελέγχεται από τη Βουλή και τα δικαστήρια.

5 Ποια ήταν η άποψη των διαφωτιστών σχετικά με τη θρησκευτική πίστη και ποια κριτική ασκούσαν στην καθολική εκκλησία;

Ως προς τις θρησκευτικές τους αντιλήψεις οι διαφωτιστές:

  1. Συχνά είναι άθεοι ή υιοθετούν το ντεϊσμό
  2. Ασκούν κριτική στο φανατισμό και τη μισαλλοδοξία της καθολικής εκκλησίας
  3. Υποστηρίζουν την ανεξιθρησκεία (την ανεκτικότητα απέναντι στην όποια θρησκεία του άλλου)

Ντεϊσμός: οι ντεϊστές (από το λατινικό Deus που σημαίνει: Θεός) πίστευαν ότι ο Θεός έχει πράγματι πλάσει τον κόσμο, ωστόσο δεν παρεμβαίνει στη λειτουργία του. Συνεπώς, για τη βελτίωση του κοινωνίας και της ζωής μας υπεύθυνοι είμαστε οι ίδιοι οι άνθρωποι με τη σκέψη μας και τη δράση μας. Χαρακτηριστικά ο Ντεκάρτ παρομοίαζε το Θεό με έναν μεγάλο ωρολογοποιό ο οποίος κάποτε έφτιαξε και κούρδισε τον κόσμο-ρολόι κι έκτοτε δεν παρεμβαίνει στη λειτουργία του. Υπεύθυνος να φτιάξει το μηχανισμό από τις όποιες βλάβες του είναι πια ο ίδιος ο άνθρωπος.

Φανατισμός: στους αιώνες που προηγήθηκαν του διαφωτισμού η καθολική εκκλησία καταδίωκε όσους έκρινε αιρετικούς ή άπιστους λόγω των θρησκευτικών ή φιλοσοφικών τους φρονημάτων. Για να το πετύχει αυτό είχε ιδρύσει ένα πολύ αυστηρό εκκλησιαστικό δικαστήριο, την Ιερά Εξέταση, το οποίο λειτουργούσε σε όλες τις καθολικές χώρες και καταδίκαζε σε αυστηρότατες ποινές όσους θεωρούσε εχθρούς της καθολικής πίστης. Στην πυρά της Ιεράς Εξέτασης κάηκαν χιλιάδες εβραίοι, προτεστάντες, φιλόσοφοι όπως ο Τζορντάνο Μπρούνο και πολλές γυναίκες που το δικαστήριο έκρινε ότι ασκούσαν τη μαγεία. Στην Ιερά Εξέταση παραπέμφθηκε και ο Γαλιλαίος καθώς υποστήριζε ότι είχε αποδείξει με τις παρατηρήσεις του την άποψη του Κοπέρνικου ότι η γη κινείται γύρω από τον ήλιο (και δεν είναι το κέντρο του σύμπαντος όπως δίδασκε η εκκλησία με βάση το βιβλίο της Γενέσεως). Ο Γαλιλαίος ήταν αρκετά προσεκτικός ώστε να ανακαλέσει την άποψή του ενώπιον του δικαστηρίου, προτιμώντας να σώσει τη ζωή του παρά τη θεωρία του. Ο θρύλος λέει ότι απομακρυνόμενος από το δικαστήριο ακούστηκε να ψελλίζει τη θέση του: “κι όμως γυρίζει…”.

Ανεξιθρησκεία: το δικαίωμα κάθε ανθρώπου να υιοθετεί όποια θρησκευτική πίστη κρίνει ορθή. Η ανεξιθρησκεία κατοχυρώνεται σήμερα σε όλα τα Συντάγματα του δημοκρατικού κόσμου.

Μισαλλοδοξία: το μίσος και η περιφρόνηση για κάθε αντίθετη γνώμη ή πίστη και για τους φορείς τους.

6 Γιατί ορισμένοι μονάρχες της ονομάστηκαν «φωτισμένοι δεσπότες» και ποιους από αυτούς γνωρίζετε;

Οι φωτισμένοι μονάρχες:

  1. Εφαρμόζουν ορισμένες από τις ιδέες των διαφωτιστών (μέτρα πρόνοιας για τα ασθενέστερα κοινωνικά στρώματα, μείωση των προνομίων των ανώτερων τάξεων, ενίσχυση γραμμάτων και τεχνών)
  2. Με τον τρόπο αυτό θέλουν να κάνουν πιο αποτελεσματικά τα κράτη τους και πιο αρεστή την εξουσία τους στους πολίτες
  3. Εκπροσωπούνται από μορφές όπως: ο Φρειδερίκος Β’ της Πρωσίας, η Μαρία Θηρεσία της Αυστρίας, ο γιος της Ιωσήφ και η Αικατερίνη Β’ της Ρωσίας

Περιορισμός των προνομίων των ανώτερων τάξεων: όπως η επιβολή ορισμένων φόρων και στις τάξεις των ευγενών (της αριστοκρατίας).

Κοινωνική πρόνοια: κάθε μέτρο που λαμβάνει το κράτος υπέρ των αδύναμων κοινωνικών στρωμάτων (όπως, π.χ. η παροχή δημόσιας παιδείας και υγείας). Η Μεγάλη Αικατερίνη π.χ., η οποία διατηρούσε αλληλογραφία με το Βολτέρο, διεκήρυσσε ότι ένας βασικός στόχος του μονάρχη είναι να ανεβάσει το μορφωτικό επίπεδο του έθνους. Επίσης, οι φωτισμένοι μονάρχες της εποχής έλαβαν αρκετά μέτρα για την πιο επιεική χρήση των ποινών και τη βελτίωση των συνθηκών φυλάκισης των κρατουμένων.

7 Τι περιλάμβανε η εγκυκλοπαίδεια και ποιοι ήταν οι πρωτεργάτες της;

Η Εγκυκλοπαίδεια:

  1. Ήταν ένα έργο 33 τόμων
  2. Περιείχε όλες τις επιστημονικές γνώσεις της εποχής και τις ιδέες των διαφωτιστών σχετικά με την πολιτική, τη θρησκεία, την οικονομία, την παιδεία, κτλ
  3. Σχεδιάστηκε από τους Ντιντερό (συγγραφέας) και Ντ’ Αλαμπέρ (μαθηματικός)

Εγκυκλοπαίδεια: οι διαφωτιστές έφτιαξαν την πρώτη εγκυκλοπαίδεια (στην Ευρώπη, είχαν προηγηθεί οι Κινέζοι τον 11ο αιώνα). Η εγκυκλοπαίδεια περιλάμβανε όλες τις μέχρι τότε γνώσεις της ανθρωπότητας επί κάθε πεδίου καθώς και τις νέες ιδέες των διαφωτιστών -περιείχε δηλαδή και λήμματα όπως, «φυσικά δικαιώματα», «διάκριση των εξουσιών» κτλ. Με τον τρόπο αυτό, οι διαφωτιστές ήθελαν να διαδώσουν τις ιδέες τους όσο και να δημιουργήσουν στους ανθρώπους -που μέχρι τότε σκέφτονταν με κύριο γνώμονα τη θρησκεία- εμπιστοσύνη στην επιστημονική γνώση του κόσμου.  Για παράδειγμα στο λήμμα «Νώε» ο αρθρογράφος της Εγκυκλοπαίδειας ξεκινάει θέτοντας το ερώτημα πόσο μεγάλη ήταν η κιβωτός (αρκούν 150 μ μήκος, 25 μ πλάτος και 15 ύψος για να χωρέσουν όλα τα ζώα της γης;). Έπρεπε να φιλοξενήσει όχι μόνο δύο ζώα από κάθε είδος διότι για να μείνουν περίπου για πενήντα μέρες θα χρειάζονταν πολλή τροφή για να επιβιώσουν. Δύο πρόβατα δεν αρκούσαν, θα έπρεπε να υπάρχουν χιλιάδες για να επιβιώσουν τα σαρκοβόρα. Θα έπρεπε λοιπόν να είναι ένα θεόρατο καράβι, εντούτοις η Βίβλος λέει ότι για να φτιαχτεί δούλεψαν μόνο τέσσερις άνθρωποι -μεταξύ των οποίων ήταν και ο Νώε, μόλις… 600 ετών τότε (περίπου στα μισά δηλαδή της ζωής του, αφού πέθανε… 950 ετών!). Κατά μία έννοια, οι διαφωτιστές αντιπαρέθεταν στη θρησκευτική Βίβλο τη δική τους, επιστημονική “Βίβλο”: την Εγκυκλοπαίδεια… Στα πρώτα χρόνια της έκδοσής της, η εγκυκλοπαίδεια ήταν απαγορευμένη από τη λογοκρισία της γαλλικής μοναρχίας και οι πιο τολμηροί βιβλιοπώλες την πουλούσαν κρυφά.

Ασκήσεις εμπέδωσης

Α Να επιλέξετε ποιές από τις παρακάτω απόψεις θα υποστήριζαν οι διαφωτιστές και να δικαιολογήσετε τις επιλογές σας:

  1. Η γη είναι ακίνητη και κέντρο του πλανητικού μας συστήματος (γεωκεντρισμός)
  2. Ο ήλιος είναι το κέντρο του ηλιακού συστήματος και η γη κινείται σε τροχιά γύρω από αυτόν
  3. Η λειτουργία ενός πλανητικού συστήματος όπως το ηλιακό οφείλεται σε τυχαίους παράγοντες
  4. Η λειτουργία ενός πλανητικού συστήματος όπως το ηλιακό οφείλεται στο νόμο της παγκόσμιας έλξης
  5. Σε κάθε κοινωνία την εξουσία δικαιούται να την κατέχει ολόκληρη η κυβέρνηση
  6. Σε κάθε κοινωνία η εξουσία της κυβέρνησης πρέπει να ελέγχεται από τη Βουλή και τα δικαστήρια
  7. Σε μια κοινωνία η κυβέρνηση μπορεί να κάνει ό,τι θέλει
  8. Σε κάθε κοινωνία η κυβέρνηση οφείλει να σέβεται τα δικαιώματα των πολιτών

Β Να συμπληρώσετε τις παρακάτω προτάσεις:

  1. Το νόμο της παγκόσμιας έλξης διατύπωσε ο …
  2. Υποστήριξε ότι οι επιστημονικές θεωρίες πρέπει να αποδεικνύονται με πειράματα …
  3. Ο διαφωτισμός αναπτύχθηκε αρχικά στις εξής δύο χώρες …
  4. Τα κύρια φυσικά δικαιώματα είναι τα εξής …
  5. Υποστήριξε τη θεωρία του κοινωνικού συμβολαίου …
  6. Υποστήριξε τη θεωρία της διάκρισης των εξουσιών…
  7. Οι ηγεμόνες που εφάρμοσαν κάποιες από τις ιδέες των διαφωτιστών ονομάστηκαν …
  8. Ο όρος «μισαλλοδοξία» σημαίνει …
  9. Πρωτεργάτες της εγκυκλοπαίδειας ήταν οι …

Γ Εκτός από σημαντικοί στοχαστές, οι διαφωτιστές ήταν και ιδαίτερα απολαυστικοί συγγραφείς και αποφθεγματογράφοι, ήξεραν να διατυπώνουν με ωραίο τρόπο τις ιδέες τους. Ποιός από τους παρακάτω αφορισμούς σας αρέσει περισσότερο; Να γράψετε ελεύθερα με λίγα λόγια τις σκέψεις που σας προκαλεί:

  • «Διαφωνώ μαζί σου, αλλά θα υποστηρίξω με την ίδια μου τη ζωή το δικαίωμά σου να μιλάς ελεύθερα» (Βολταίρος).
  • «Ακόμη κι αν δεν υπήρχε Θεός θα έπρεπε να τον εφεύρουμε» (Βολταίρος).
  • «Κάθε άνθρωπος είναι ένοχος για όλο το καλό που δεν έκανε» (Ρουσώ).
  • «Ελευθερία είναι το δικαίωμα να κάνουμε ό,τι επιτρέπουν οι νόμοι» (Μοντεσκιέ).

Δ Αφού παρακολουθήσετε το παρακάτω βίντεο, να εντοπίσετε τις απαντήσεις στα παρακάτω ερωτήματα:

  • Σε ποια σημεία της ταινίας φαίνεται η επίδραση των ιδεών του διαφωτισμού στο λόγο και στα αιτήματα του κινήματος για τα δικαιώματα των μαύρων στις ΗΠΑ (να αναφέρετε πρόσωπα και ενέργειες που παρουσιάζονται στην ταινία);
  • Με ποιους τρόπους παραβιάζονταν τα δικαιώματα των μαύρων στις ΗΠΑ (να αναφέρετε κρατικά μέτρα και ομάδες που εναντιώνονταν στην ισότητα δικαιωμάτων);

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s